De afgelopen tijd heb je ze vast wel in winkels zien staan; Notenkrakers. Deze boze soldaatjes zijn de afgelopen jaren in Nederland steeds populairder geworden, maar waarom? En waarom zijn ze juist zo populair tijdens Kerst? Ik snap goed dat je dit afvraagt. Ze zien er alles behalve vriendelijke uit en passen helemaal niet goed tussen glazen kerstballen, Kerstglitters en Kerstdorpjes. En toch zie je ze overal!
Het verhaal van de Notenkraker
De originele Notenkraker komt uit het Ertsgebergte. De soldaatjes worden al sinds 1870 handgemaakt en geschilderd in verschillende kleuren. Van oorsprong zijn het militairen, maar tegenwoordig zie je ze steeds meer in allerlei andere vormen. Wel hebben ze allemaal het grimmige uiterlijk en enorme sterke tanden. Ze zien er haast agressief uit.
De Notenkraker is bedacht door Wilhelm Friedrich Füchtner (1844 – 1923) uit Sieffen. De zilvermijnen in het Erstgebergte raakten steeds verder leeg, waardoor de handwerkers een andere inkomstenbron moesten gaan vinden. Dit vonden ze in de houtsnijkunst. Wilhelm Friedrich Füchtner maakte de eerste in zijn werkplaats. Deze had een grote rood-geel-zwarte kleur met een kroon op zijn hoofd. Om kracht en moed uit te stralen en aan te geven dat de handwerkers door het wegvallen van hun inkomsten een “harde noot te kraker” hadden, kregen ze grimmige gezichtsuitdrukkingen en lieten ze hun tanden zien.
Maar hoe kan het dat de Notenkraker dan bij Kerst hoort?
Als voorbeeld nam Wilhelm Friedrich Füchtner de afbeeldingen uit het prentenboek “König Nussknacker und der arme Reinhold”, geschreven door Heinrich Hoffmann uit 1851. Dit verhaal graat over een arm, ziek jongetje dat in zijn droom tijdens Kerst door een Notenkraker door een prachtige speelgoedwereld wordt rondgeleid. De volgende ochtend blijkt al het speelgoed onder de kerstboom te liggen en wordt hij zelfs weer gezond. De Notenkraker heeft een mooie rol in dit verhaal en aangezien het tijdens Kerst afspeelt, is het verband tussen de Kerst en de Notenkraker ontstaan.
De Notenkrakers werden steeds populairder in het Ertsgebergte, maar door het bekende sprookje “De Notenkraker en de Muizenkoning” van E.T.A. Hoffmann kon niemand er meer omheen. Op dit bekende sprookje werd namelijk het wereldberoemde ballet “De Notenkraker Suite” geschreven door Pjotr Iljitsj Tsjaikovski gebaseerd. Deze schrijver is ook wel bekend van “Het Zwanenmeer”. Daar heb je vast wel eens van gehoord.
Verder is het leuk om te weten dat Notenkrakers vroeger cadeau gedaan werden om geluk te brengen en om het huis te beschermen. Zo ga je toch in eens anders naar deze boze mannetjes kijken, ofniet?
Lees ook: Leuke weetjes over de Kerstboom.
Leuke boeken
1. De Notenkraker, Kijk binnen in een sprookje – €9,99 / 2. 6 muziekjes om naar te luisteren, 6 prenten om naar te kijken – €13,95 / 3. De Notenkraker – €15,95 / 4. De Notenkraker – €14,95 / 5. The Story Orchestra: The Nutcracker – €15,79 / 6. De Notenkraker – €14,99 / 7. Het Zwanenmeer – €22,50
Wat leuk om het verhaal er achter te lezen, want dat kende ik nog niet.
De notenkraker heeft duidelijk een romantische achtergrond die tot de verbeelding spreekt van jong en oud.
De verhalen en de muziekstukken die de notenkraker omarmen hebben ertoe bijgedragen dat de notenkrakerpoppen hun toegang hebben gevonden tot de leefwereld van de kinderen en hun ouders die de verhalen graag vertellen en die het thema maar al te graag integreerden in de kerstversieringen. De bonte kleuren en het sprookjesachtige gehalte van de verhalen zorgen voor een naadloze verbinding tussen het harde militaire aspect en de ongebreidelde fantasie die mogelijk is dankzij de speelse thema’s van de Notenkrakersuite van P.eter Tchaikovsky. Ook de gekozen instrumenten toveren deze feeërieke sfeer met de celesta in de “Dans van de suikerfee” op kop. Fonkelend, hemels en betoverend baant dit instrument zich een weg naar bekendheid dankzij de passage van de “Sugar Plum Fairy” in het wereldberoemde ballet van de Notenkraker. Céleste staat in het Frans voor hemels. Een celesta is een toetsinstrument dat er heeft voor gezorgd dat de grimmige soldatenfiguurtjes met de grote ogen en het buiten proportionele gelaat als schattig worden ervaren. Ze zijn niet meer uit de wereld van de kerstversiering weg te denken omdat ze voor altijd ambassadeur zijn van de warmte en de gezelligheid van het kerstfeest ten huize Klara en haar familie. Ook het feit dat ze uit hout worden vervaardigd maakt hen bijzonder.
Ik wijdde er in december 2025 een meerdelige “Fantasiebel” aan voor de kinderen van mijn school en ik moet zeggen dat het zelden zo eenvoudig was om iedereen in de ban te brengen van het gegeven. Merkwaardig genoeg waren er veel mensen die de popjes wel met de kerstfeestbeleving associeerden maar het verhaal nog niet kenden.